Шашка уены атамалары

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Шашка уены атамалары latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Эчтәлек

А

Адаштыру сукмагы

“Адаштыру сукмагы” — шашка-шахмат композициясе төшенчәсе. Шашка композициясендәге “бикләп кую” проблемнарында, этюдларда һәм уен азагы комбинацияләрендә булган ялган чишелешләр шулай атала. Автор беренче карашка дөрес булып тоелган гади чишелешләрне кире кагу ысуллары, куелган бурычны (җиңүне, ничьяга ирешүне, билгеле бер күләмдә дамнарны яки шашкаларны “бикләп кую”ны) үтәргә мөмкинлек бирми торган йөрешләр сериясе тәкъдим итә. Шулай итеп, композициядә күпкә катлаулырак, бай эчтәлекле һәм бердәнбер чишелеш кенә кала. “Адаштыручы сукмак” композициянең зур өстенлеге дип санала һәм композиторлар ярышларында бик югары бәяләнә. Аның капма-каршысы — икенче чишелеш.

Совет чорының иң сәләтле шашка композиторларыннан берсе, спорт остасы Аркадий Гуральник (1931-1999) иҗат иткән уен азагы комбинацияләренең берсендәге (диаграмманы кара) гаять катлаулы төп чишелешне төрле финаллы берничә вариант һәм “адаштыру сукмаклары” бизи. Куелган бурыч гадәттәгечә — аклар башлый һәм җиңә. Төп вариант: 1.fg5 ca5 2.db6 ac5 3.hg3! (A) hd4 4.cc7 db6 5.bc3 (B) fh4 6.cd4 ac3 7.dh6 hg7 (C) 8.hf8 hg3 9.fh6 (D) gh2 10.ab4 (E, F) hg1 11.bc5 bd4 12.ef2 ge3 13.hd2 X.
Каралар өчен башка оттырышлы вариантлар:
C. 7. … hg3 8.he3 ba5 9.e1-d2 gh2 10.eg1 hg7 11.dc3 gf6 12.ab4 fe5 13.bc5 ef4 14.cd6 X.
F. 10. … ba5 11.ef2 ac3 12.fg3 hf4 13.ha5 X.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
Композициянең җәүһәрләре — “адаштыру сукмаклары”:

A. 3.gh6 fe5 4.hf8 ed4 5.cc7 db6 6.fb4 aa1 — каралар җиңә!
B. 5.gh6 ed6 6.hf8 de5 7. fb4 aa1 — әлбәттә, шул ук нәтиҗә!
D. 9.ab4? ba5 10.bc5 ab4 11.ca3 gh2 12.fc5 hg1` 13.ca7 gh2 14.ad4 hg1 15.df6 ga7. Саргин позициясе — димәк, ничья!
E. 10.he3 hg1 11.ea7 gh2 12.ad4 hg1 13.df6 ga7. Яңадан Саргин позициясе!

Актив борт шашкалары

Такта кырыенда урнашкан килеш тә, каршы якның уенын чикли торган гади шашкалар: халыкара шашкада — акларның 15 кырындагы шашкасы, караларның 36 кырындагысы. 64 шакмаклы уеннарда a3 һәм h6 кырларындагыларны, аларның торышы тулаем позиция үзенчәлекләренә ярашлы булган хәлдә, актив дип санарга мөмкин. Мәсәлән, сул фланг симметриясе позицияләрендә.

“Алтын шашка”

Халыкара шашка уенында акларның “48“, караларның “3” кырларында урнашкан шашкалары. 64 шакмаклы тактадагы уеннарда — e1 һәм d8 кырларындагылар. Аларны позициянең тоткасы дип тә атап була. Шуңа бу шашкаларны мөмкин кадәр озаграк урыныннан кузгатмаска тырышалар. Чөнки алар төрле колонналарның терәге, кирәк булган алмашынуларның нигезе булып хезмәт итә. Аларның үз урынында булмавы каршы якка төрле комбинацияләр үткәрү мөмкинлеген тудыра. Ә уен азагында “алтын шашкалар”ны теләсә кайсы флангны саклауга юнәлтергә яки үзәктә калдырырга мөмкин. Ләкин кайбер башлангычларда һәм уен уртасында барлыкка килә торган үзенчәлекле позицияләрдә киресенчә — нәкъ менә “алтын шашка”ның йөреше иң көчлесе дип санала.

Каралар лагерендагы “челтәр” (шашкаларның ара калдырып урнашуы) һәм иң мөһиме — d8 “алтын шашка”сының урынында булмавы акларны комбинация эзләүгә этәрә. Һәм ул табыла да: 1.ed4! cc1 2.hg5! hf4 3.ed2 ce3 4.ab4 ac3 5.bf2 X.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png

Анализ

Позициядә булган мөмкинлекләрне тикшерү һәм тирәнтен өйрәнү, аңарга тулаем бәя бирү.

Анык корбан

Ахыргы нәтиҗәсе аермачык булган, кире кагып булмый торган корбан.

Анык корбан үрнәге. “Иске партия”нең 1.cd4 dc5 2.bc3 ed6 3.gf4 fg5 4.fg3 gh4 5.gf2 вариантында каралар уен характерын бер шашканы вакытлыча корбан итү аша үзгәртә ала: 5. … ba5 6.db6 ac5 7.cb2 ab4! 8.ca5 fe7! (диаграмманы кара).
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
Һәм акларның, күктән төшкән табышны саклап калыр өчен, бер генә кулай “сабыр итү” йөреше дә юк. Иң яхшысы — корбан ителгән шашканы кичекмәстән кире кайтару: 9.fe5! df4 10.ge5 cb6 11.ac7 bf4 12.eg5 hf6. Уен тигез.

Ә

Әйләнәле сугу

Сугучы шашканың, уен тактасын дүрт диагональ буйлап әйләнеп чыгып, үзе урнашкан кырга яки янәшәдәге кырларның берсенә кайтуы. Гадәттә өчлек һәм “ишек яңагы” юллары аша үткәрелә, сугу йөрешенең азагында башка юлларга да күчәргә мөмкин. Әйләнәле сугуның төрле вариантлары очрый, шул исәптән такта уртасындагы кырлардан башлана торганнары да. Иң киң таралганнары — аклар өчен f2, h4 һәм h6, каралар өчен a3, a5 һәм c7 кырларыннан башлана.
I диаграмма: “Үзәк партия” башлангычында, 1.cd4 fg5 2.gf4 gf6 3.bc3 hg7 4.fg3? gh4 5.ab2 hf2 6.eg3 fg5 7.gh4 gf6 8.fe5?! df4 9.gf2 bc5! 10.db6 ac5 11.cd4 йөрешләреннән соң. 11. … fg3! 12.hf4 fe5!! 13.fb4 ed6 14.hf6 dc5 15.db6 ce7 X.

II диаграмма: “Шәһәр партиясе” башлангычында, 1.cd4 dc5 2.bc3 fg5 3.cb4 gh4 4.bd6 cc3 5.db4 dc7? 6.ba5 bc5 7.ab2 gf6 8.gf4 hg7 9.cd2 fg5 10.bc3 gf6 йөрешләреннән соң. 11.ab4! ca3 12.cb4 ac5 13.fe5 fd4 14.dc3 db2 15.ef4 ge3 16.fa1 X.

III диаграмма: “Исемсез башлангыч”тан, 1.gh4 fe5 2.ef4? eg3 3.hf4 gf6 4.de3 bc5 5.ed2?? ab6! 6.cd4 йөрешләреннән соң. Биредә “гади комбинация” зур нәтиҗә бирми: 6. … de5? 7.fb4 bc5 8.db6 cg3 9.hf2 — һәм акларның позициясе очын очка ялгарлык. Җиңү китерүче сугулы һөҗүм катлаулырак, әмма аның механизмы остарак уенчыларга күптән билгеле: 6. … hg5! 7.fh6 fg7! 8.hf8 fe5 9.df6 eg5 10.hf6 de7 11.fd8 de5 12.fb4 ef4! 13.aa5 X.

IV диаграмма: “Каулен уены”ннан, 1.gf4 fe5 2.hg3 gf6 3.cb4 bc5 4.ba5 ed4? 5.dc3 fe5 6.cb4 hg7 7.cd2 gf6 8.dc3 fg7 йөрешләреннән соң. 9.gh4! eg3 10.ce5 fd4 11.hg5 hd2 12.ee5 ge1 13.bc3 df4 14.bc1 eb4 15.ac3 X.

V диаграмма: “Казык” башлангычының “Авыл казыгы” дип аталган һәм каралар өчен кимчелекле вариантыннан, 1.cd4 ba5 2.dc5 db4 3.ac5 cb6 4.ed4?! bc7? 5.gf4 cd6 6.ba3 db4 7.ac5 fg5 8.fe5 dc7? йөрешләреннән соң. 9.ef6!! gc3 10.db4 bd4 11.hg3! ac3 12.ed2! ce1 13.gh4 eg3 14.hh4 X.

VI диаграммадагы позиция “Бодянский уены”, “Филиппов уены” һәм “Икеләтә Бодянский уены” башлангычларындагы симметрик уен нәтиҗәсендә барлыкка килергә мөмкин. Мәсәлән, мондый йөрешләрдән соң: 1.ab4 ba5 2.ba3 hg5 3.gh4 gh6 4.ed4 de5 5.bc5 gf4 6.fg3 cb6 7.ab4 fg7 8.ab2 hg5 9.de3 fd2 10.ce3. Ике якның да позициясендә “челтәрләр” барлыкка килде. Ләкин йөреш караларныкы һәм алар комбинация үткәрү мөмкинлегеннән беренче булып файдалана: 10. … ed6! 11.ce7 ef4! 12.ge5 gh6 13.eg7 hd6 14.hf6 bc5 15.db6 ae7 X.

I диаграмма: каралар үткәрә — 15. … c7:a5:c3:e1:h4:e7.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
II диаграмма: аклар үткәрә — 16.f2:d4:b6:d8:f6:a1.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
III диаграмма: каралар үткәрә — 13.a5:c3:e1:h4:d8:a5.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
IV диаграмма: аклар үткәрә — 14.b4:d6:f8:h6:c1.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
V диаграмма: аклар үткәрә — 14.h4:f6:d8:b6:f2:h4.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
VI диаграмма: каралар үткәрә — a7:c5:a3:c1:g5:e7.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png


Б

Багана

Багана — дамнарның 64 шакмаклы уен тактасы диагональләрендәге оппозициясе. Капма-каршы баскан “түрәләр”нең кайсысы башлап йөрергә тиеш булса, шунысы корбан була. Багана олы юлда да (I), икелек (II) һәм өчлек (III) юлларында да барлыкка килергә мөмкин.
I. 1.ab4! ac3 2.fh2 hf4 3.ha1 X.
II. Цирик-Седов партиясенең финалы: 1.bc7 dg1 2.fh6 db6 3,ha7 X.
III. 1.ed2! gc1 2.hg3 hg5 3.fg1 hf2 4.gh6 X.

I диаграмма. Олы юлдагы багана
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
II диаграмма. Икелек юлы баганасы
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
III диаграмма. Өчлек юлы баганасы
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png


Баскыч сугуы

“Трап сугуы”н кара

Башлангыч

“Уен башлангычлары”н кара

Бикләп кую

Каршы як шашкасын яки шашкалар төркемен гади йөреш ясау мөмкинлекләреннән мәхрүм итеп тоткарлау.

Аклар дамга да үтте, йөреш тә аларныкы. Ләкин гадәти юллар белән генә җиңүгә ирешеп булмый. Бары тик “бикләп куеп” кына: 1.gf2! eg1 2.ba7 gf2 3.ag1 X.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png

Югарыдагы позиция практик партияләрдә дә хасил булырга мөмкин. Шашка композиторлары да аны, уен азагы комбинацияләренең финалы буларак куллана. Мисал өчен, Иван Кобцев композициясе:[1]

Композиция чишелешенең төп варианты: 1.cd6! ce5 2.hg3 fh2 3.hd6 ec5 4.bd6 fg7 5.ab4 gh6 6.ba5 hg5 7.dc7 db6 8.ac7 gf4 9.cb8 fe3. Дәвамы — алдагы миниатюрадагы кебек.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png

Баскыч алымы

Уң (кыска) флангта, такта кырыенда урнашкан шашканы дамга үткәрү өчен кулланыла һәм шашка уеннарының барлык төрләрендә дә очрый. Аның асылы — башта каршы як шашкаларын дамга үткәреп, аннары аларны берәм-берәм тота-тота, дамга үтәргә тиешле борт шашкасы алдына бер “сугым сыерын” китертү. Бу алым каршы якның “алтын шашкасы” (халыкара шашка уенында шулай ук янәшәдәге, “2” яки “49” кырларындагылар да) үз урынында булмаганда, аеруча үтемле була. Урыс шашкасында “баскыч” ярдәмендә h4 шашкасы дамга үтә, 100 шакмаклы тактадагы уенда — “25” яки “35” кырларындагылар.

Каралар акларның d4 шашкасына һөҗүм иткән, димәк, аларның киләсе йөреше e5:c3 сугуы булачак. Караларның позициясендә, “алтын шашка” булмау сәбәпле, e7-c7 “рәшәткә”се барлыкка килгән. Аклар бу ирекле йөрештән, стандарт калыптагы h4:f6:d8:b6:e3 “баскычлы” сугуны үткәрү өчен файдалана алалар: 1.ef4! ec3 2.ed2 ce1 3.fe5! fd4 4.cb2 ac1 5.gh4 eg3 6.hf4 cg5 7.he3 X.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png

Бердәнбер йөреш

Ихтимал булган бөтен мөмкинлекләр арасында партиядә җиңү яулау яки аны оттырмау өчен кулай булган ялгызак, соңгы һәм “тиңдәшсез” йөреш. Кайвакыт аны эзләп табуы бик читен була.

Түбәндәге диаграммада — “Казык” башлангычының гади һәвәскәрләр еш уйный торган популяр варианты: 1.cd4 ba5 2.dc5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 cd6 5.cd4 ac3 6.db4 de5. Караларның дүртенче һәм алтынчы йөрешләрен иң көчлеләрдән дип атап булмый. Тәҗрибәле шашкачылар аларны хәтта “авантюра” дип тә бәяләр иде. Караларның гармония кануннарыннан читләшүенә бер генә сәбәп бар: уен тактасында аклар өчен бердәнбер йөреш калган позиция булдыру. Ул да булса 7.gf4! eg3 8.hf4! Башка йөрешләр c5 шашкасын югалтуга яисә аклар позициясен төзәтеп булмаслык итеп җимерүгә китерә. Ләкин акларның әлеге бердәнбер һәм көчле йөрешләреннән соң, караларның үзләренә, бу партияне оттырмас өчен, маңгай тирен түгәргә туры киләчәк.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png

Бикләп кую проблемнары

Шашка композициясенең аерым бер тармагы, аның уен материалын билгеле бер күләмдә “бикләп кую” темасына багышланган мәсьәләләре.
Партия барышында зур позицион һәм матди өстенлеккә ирешкәч, уенчылар гадәттә көндәшнең берәр гади шашкасын йә дамын бикләп куярга тырыша, һәм бу инде үзенә күрә традиция булып киткән. Ләкин бикләп кую проблемнарында бу алымга катгый таләпләр куела: йөрешләр һәм аларның бер-бер артлы килүе бердәнбер булырга тиеш, уен азагында, шашкалар бикләнеп беткәч, “артып калган материал” булмасын. Икенче чишелешләр әсәрне юкка чыгара, “адаштыру сукмаклары” киресенчә — проблемның өстенлеге дип бәяләнә.
Биредәге диаграммаларда — шашка композиторы Александр Куличихинның (1897-1985) 1926 елда иҗат иткән проблемы чишелешләре. Бу әсәр Русиянең шашка композициясе тарихында иң беренче дүрт мөстәкыйль финаллы мәсьәлә буларак теркәлгән.[2]
I. Әлбәттә, b8 кырындагы шашканы a5 шакмагына кертеп тоткарлау ихтималы беренче карашта ук күзгә ташлана. Ә менә шул ук шашканы h6, h4 һәм h2 кырларына кадәр озату һәм бикләп кую өчен, башта берничә төгәл йөреш ясарга кирәк. Проблемның беренче йөреше — 1.ge1.
II. Төп вариантта каралар ихтимал булган әсирлектән беренче йөрештә үк, үзен-үзе корбан итү хисабына котылырга тырыша: 1. … bc7 (III) 2.ec3 ca5 3.cb2 ab4 4.ba3 bc3 5.ab4 ca5 6.af2 ab4 7.ed8 bc3 (IV) 8.fb4 ca5 9.ef6 ab4 10.fc5 bd6 11.fe7dh6 12.dg5 X.
III. Икенче вариантта каралар киресенчә — “соңгы сулышка кадәр” көрәшә: 1. ... dc1 2.gh8 ca5 3.eb4 ag7 4.hc3 bc7 5.ab6 ca5 6.fb4 X.
IV. Иң ерактагы “сөрген”гә юл: 7. … ba3 8.da5 ab2 9.ac3 bh8 10.fe7 hg7 11.fg5 gh6 (V) 12.ec5 hf4 13.fg3 fh2 14.cg1 X.
V. Каралар башка сукмактан китеп котылырга омтыла: 11. … gf6 12.ed6 fh4 13.fh4 dg3 X.

I. Башлангыч позиция
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
II. Беренче (төп) вариант
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
III. Икенче мөстәкыйль вариант
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
IV. Төп вариант тармагы 7. … ba3
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
V. Тармактагы мөмкинлек 11. … gf6
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
VI. Дүрт финал — бер диаграммада
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png


Бомба

Халыкара шашкада — практик уенда еш очрый торган типик комбинацияләрнең берсе. “Бомба” һөҗүме халыкара шашка уенының күпчелекне сугу кагыйдәсенә корылган, ул шартлаганнар соң, уен тактасының уртасы бушап кала һәм гадәттә зур матди өстенлеккә ирешелә.

В

Вариант

Бер-берсе белән бәйләнештә торган йөрешләр сериясе. Уен башлангычларында вариант тулаем уен схемасын һәм каршы якларның стратегиясен билгели. Партияләрдә дә, этюдларда һәм башка композицияләрдә дә үз эченә төрле дәвамнарны һәм тармаклануларны алган төп вариантны аералар. Композицияләрнең идеяле вариантлары да була, алар шашка сәнгате әсәрләренең эчтәлеген ачыклый.

Вигманча шашка уены

Владимир Вигман
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png
Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png
Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png Chess j0l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png
Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png
Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png Chess j1d44.png Chess j1l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
Вигманча шашка уенының башлангыч позициясе

Латвиянең халыкара гроссмейстеры, ике тапкыр СССР чемпионы Владимир Вигман уйлап чыгарган уен — гадәти урыс шашкасының катлауландырылган модификациясе.
Көндәшләр гадәти 8х8 үлчәмле тактада берьюлы ике партия уйный: берсенең шашкалары ак шакмакларда урнаштырыла, икенчесенең — кара шакмакларда.
Уенчылар, үз чираты җиткәч, шулай ук берьюлы ике йөреш ясый. Йөрешләр төрлечә ясалырга мөмкин:

  • ак яки кара кырдагы шашканың бер-бер артлы ике гади яки сугулы йөреше;
  • бер үк төстәге кырларда урнашкан төрле шашкаларның йөрешләре;
  • төрле төстәге кырларда урнашкан шашкаларның берәр йөреше.

Әйтергә кирәк, икеләтә йөреш ясау мәҗбүри сугу кагыйдәсеннән өстенрәк тора; мәҗбүри сугу кагыйдәсе алдагы йөрештә каршы якның берәр шашкасына һөҗүм ясалган булса гына кулланыла. Бер партиядә өстенлеккә ирешү максаты белән икенчесендә үзеңне вакыты җитмичә җиңелгән дип тану рөхсәт ителми.

Г

Гадәти уен азаклары

Шашка әдәбиятында уен азакларының “гадәти” төркеменә ике якның да уен материалы дүртәр берәмлеккә кадәр булган очракларны кертәләр. Әлбәттә, уен тактасында дамнар пәйда булгач, өстенлекле як “олы юл”ны үз кулына төшерергә тиеш. Югыйсә, аның позициясе отышлы булмаска да мөмкин.
Биредәге диаграммаларда шул эндшпильләрнең бер өлеше — акларның өч дам белән караларның ялгызак дамына яки бердәнбер дам һәм такта кырыенда урнашкан гади шашкасына каршы уен үрнәкләре генә күрсәтелгән. Алар практик уенда аеруча еш барлыкка килә. Көчлерәк як (биредә — аклар) төзергә тиешле финал позицияләренең берсе тәкъдим ителә. Караларның дамы кайсы гына кырда урнашмасын (диаграммаларда ул шартлы рәвештә c1, f8 яисә h6 кырларының берсенә куела) һәм нинди генә йөреш ясамасын, берничә йөрештән соң барыбер капкынга эләгә. Моңардан бары тик гади шашканы корбан итеп кенә котылып була. Бу очракта уен өч дамның ялгызак дамга каршы көрәшенә кайтып кала (кара — “Петров өчпочмагы” һәм ”Гоняев штыгы”).
Диаграммалардан күренгәнчә, күпчелек очракларда “җиңү технологиясе” бер үк: башта ялгыз дам икелек юлларыннан кысрыклап чыгарыла, аннары шул ук төстәге гади шашка белән бер үк ятма яки асма рәттәге буш кырларга ике дам куела. Димәк, ялгыз дам өчен “берне биреп икене алам” шәкелендәге “элмәк” әзер була. Олы юлдагы дам, бу маневр тәмамланганчы, берьюлы икелек юлларының берсен каравыллап тора. Ялгыз дам такта уртасындагы шакмакларга баса алмый, такта кырыена сыенырга мәҗбүр була. Ниһаять, аңлатмаларда тәкъдим ителгән “сабыр итү” йөрешләре ялгыз дамга анда да тозак әзерли.
Гади шашка d8 һәм h8 кырларында торса, “элмәк” башкача, ике яклы итеп корыла. Моның өчен кара дамны башта өчлек юлларыннан да куып чыгарырга кирәк. Шуның белән аңа уен тактасында йөрер урын да калмый.
X-XIII диаграммаларда шулай ук караларның бер флангта урнашкан ике гади шашкасы булган очраклар да карала. X диаграммадагы кара дамны b4 кырындагы “оя”га кертмәс өчен, 1.ah8 hf8 (1. ... hc1 2.hd4 X) 2.hd4 fb4 3.bf4 йөрешләре ясалырга тиеш. Моннан соң 3. ... be1, 3. ... be7, 3. ... bf8 йөрешләренең караларны ахыр чиктә уңышсызлыкка илтүе исбат ителгән. Әмма күзгә ташланмый торган маневр караларның партиясен коткара (XI диаграмманы кара).[3].
XIV диаграммада — өч уен берәмлегенең икегә каршы көрәшендә иң катлаулы позицияләрнең берсе: c1 шашкасы, үзенең a3 кырындагы тиңдәшен әйләнеп үтеп, дамга юл алырга тиеш. Аның һәр адымын алдан әзерләргә кирәк. Илаһи уптым эшләнә торган эш түгел бу.
Аңлашыла ки, аклар иң элек a5-e1 диагонален кулга төшерәләр: 1.da5 eh4. Һәм бу эндшпильнең какшамас кагыйдәсе: “куып чыгаручы” дам гади шашканы һәрвакыт — биредә һәм алга таба — өске яктан озата бара, астан түгел!
Шуннан соңгы 2.ag7! йөрешенең мәгънәсе: c1 шашкасы урыныннан кузгалып киткәч, аңа һөҗүм итү мөмкин булмасын өчен, бер дам h6 кырына басарга әзер булырга тиеш. Соңрак бу кырга әле тагын бер кат кайтырга туры киләчәк. 2. … hg5. Югыйсә, аклар 3. cd2 йөрешен кичекмәстән ясыйлар, һәм d2 шашкасы кагылгысыз: 3. …~g5 4.gh6 gc1 5.аd2 hc1 X.
Аклар “сабыр итү” алымын куллана: 3.аb6 gd8. Әйтергә кирәк, 4.bеЗ янавы караларны c1-h6 диагоналеннән китәргә мәҗбүр итә, чөнки 3. ... gh6 һөҗүменнән соң 4.gf8 hg5 5.bеЗ gd2 6.ce3 аb2 7.fg7 X килә. Ә инде 3. ... gе7 йөреше булса, c1 шашкасы кичекмәстән юлга чыга — 4.cd2, һәм өстәвенә кара дам да тотыла: 4. ... еf8 5.gсЗ fh6 6.bеЗ hf8 7.ес5 fb4 8.са5 аb2 9.dсЗ bd4 10.ac3 X.
4. bd4 da5! Каралар яңадан a5-e1 диагоналенә басты. Акларның тырышлыгы юкка чыктымы? Юк, алар үз позициясен тиешенчә үзгәртеп корды инде, һәм алдагы йөрешләр шуның өчен кирәк булды. Хәзер кара дамны бу юлдан кабат кысрыклап чыгарырга кирәк: 5.df2 ae1 6.fb6! ea5 7.bd8 аb4 (7. ... ae1 8. da5 eh4 9. cd2 hf2 10. ac7) 8.da5 bе7 (8... bf8 9.gd4 булса, кара дам капкынга эләгә!). 9.cd2 ef8 10.gc3! fc5 (10. ... fh6? 11.dеЗ X). Хәзер d2 шашкасының тагын бер адымын әзерләргә кирәк: 11.ac7 cf2 12. cb8 fb6 13.cg7! Яңадан үз урынына, гади ак шашкага һөҗүм булмасын өчен! 13. ... bс5 14.bа7 се7 15. de3 ef8 16. ga1 fh6 17.ed4. Ак шашка дамга үтә. Шуннан соң югарыдагы позицияләрнең берсе барлыкка килә.
Бу йөрешләрне кат-кат кабатлап, күрсәтелмәгән җиңел вариантларны үзлегеңнән анализларга кирәк. Хәзерге заманда әлеге эндшпильне белмәгән кеше югарыга үрмәли алмый инде.

I. Караларның гади шашкасы a3 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.eg7.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
II. Караларның гади шашкасы a5 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.ea1.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
III. Караларның гади шашкасы h4 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.dh8.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
IV. Караларның гади шашкасы h6 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.db2.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
V. Караларның гади шашкасы a7 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.eg7.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
VI. Караларның гади шашкасы b8 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.db2.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
VII. Гади шашка d8 кырында. Аклар маневры: 1. …ea5 (eh4) 2.ea7 ae1 (he1) 3.db8 eh4 4.hf6 he7 5.bc7 X.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
VIII. Караларның гади шашкасы f8 кырында. Каралар йөри. Аклар йөрсә, җиңүгә иң кыска юл 1.db2.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
IX. Караларның гади шашкасы h8 кырында. Диаграммадагы позиция өстенлекле якка җиңү китерә.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess j0d44.png
Chess D0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess D1d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
X. Ике гади кара шашка a3 һәм a5 кырларында. Аклар берничек тә җиңүгә ирешә алмый.
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess D0d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess zver 26.png
Chess zhor 26.png
XI. 3. … bc5!! 4.db6 ac7 5.fb8 fb2. Исән калган бердәнбер кара шашка дамга үтә — ничья!
Chess zhor 26.png
Chess zver 26.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess D1d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png
Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png Chess l44.png Chess d44.png
Chess j0d44.png Chess l44.png Chess d44.png